آدرس غلط وزارت نفت؛ روش پرهزینه GTP جایگزین طرح‌های PDH

به گفته کارشناسان، شرکت ملی صنایع پتروشیمی به بهانه جلوگیری از خام فروشی متانول، مسیر تولید ماده حیاتی پروپیلن را به سمت روش GTP (تولید پروپیلن از گاز طبیعی) سوق داده است. مسیری که در مقایسه با روش مرسوم PDH (تولید پروپیلن از پروپان)، هزینه بالاتری داشته و همچنین با اعمال تحریم ­ها، تولید این ماده استراتژیک را در هاله­ ای از ابهام قرار خواهد داد.

ماده کلیدی پروپیلن یکی از مهم‌ترین سرشاخه‌های محصولات پتروشیمی با زنجیره ارزش بسیار متنوع است. این ماده استراتژیک دومین محصول پتروشیمی از نظر حجم تولید در سطح دنیاست. نیاز روزافزون به پروپیلن در کشور و رشد بازارهای صادراتی، اهمیت این ماده را به‌عنوان سرشاخه تولید محصولاتی بسیار متنوع و حیاتی دوچندان می‌نماید.

علی­رغم اهمیت بسیار بالای پروپیلن، در طرح­های شرکت ملی صنایع پتروشیمی توجه لازم به تولید این محصول اختصاص نیافته است. عمده طرح ­هایی نیز که در این زمینه مصوب و در دست اجراست، طرح های موسوم به GTP (تولید پروپیلن از گاز طبیعی) می­باشد. به این صورت که ابتدا گاز طبیعی به متانول تبدیل شده و سپس متانول با روش MTP به پروپیلن تبدیل می­گردد. این در حالی است که مرسوم­ ترین روش برای تولید پروپیلن در سطح دنیا، روش PDH (تولید پروپیلن از پروپان) است. با نگاهی به آینده طرح ­های پتروشیمی در اروپا و امریکا نیز مشخص می­شود عمده توجهات برای تولید پروپیلن معطوف به طرح­های PDH است. تنها کشوری که در سطح دنیا فناوری MTP را به صورت صنعتی استفاده می­کند، کشور چین است که متانول مصرفی را از منابع عظیم زغال ­سنگ خود تامین می­نماید، نه از گاز طبیعی. علاوه بر آن، هزینه نیروی انسانی و بسیاری دیگر از هزینه­ های تولید در چین بسیار پایین­تر از ایران است.

مقایسه­ های اقتصادی انجام گرفته نیز نشان می­دهند که حجم سرمایه­ گذاری در روش GTP به مراتب بیشتر از روش PDH است. شرکت ملی صنایع پتروشیمی در حالی روش پرهزینه GTP را به­ عنوان مسیر اصلی تولید پروپیلن برگزیده است که  پتروشیمی ­ها اصلی ترین عامل خام­ فروشی و عدم حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش را نبود سرمایه عنوان می­کنند. سوال این جاست که در شرایط فعلی هزینه بالای راه­ اندازی و تولید در این طرح ­ها از چه محلی تامین خواهد شد؟

کشورهای موفق در زمینه تولید محصولات پتروشیمیایی نظیر آلمان نیز علی­رغم برخورداری از حجم بالای گاز وارداتی، روش PDH را برای تولید پروپیلن برگزیده ­اند. حتی برای تامین خوراک پروپان این طرح­ ها تعرفه گمرکی واردات پروپان را حذف کرده ­اند تا پتروشیمی­ ها به روش PDH تمایل پیدا کنند. اما در کشور ما علی­رغم تولید ۱٫۸ میلیون تن پروپان، ۱٫۷ میلیون تن آن به صورت خام و همراه با معافیت مالیاتی از کشور خارج می­شود. به­ عبارت دیگر خوراک راه ­اندازی طرح­های ارزان­ قیمت PDH نیز در کشور موجود است، اما با عدم توجه مسئولین به صورت معاف از مالیات از کشور خارج می­شود و در دیگر کشورها به ماده با ارزش افزوده بالاتر تبدیل شده و بخشی از آن به کشور خودمان باز می­گردد.

از سوی دیگر توجه به این نکته نیز حائز اهمیت است که معدود کشورهایی در سطح دنیا دانش فنی فناوری GTP را دارا هستند. در صورت اعمال تحریم بر صنعت پتروشیمی کشور، این احتمال وجود که این طرح­ها نیمه­ تمام مانده و متانول خام تولیدی بر روی دست پتروشیمی­ ها باقی بماند. با افزایش تولید متانول در کشور به میزان بیش از ۲۰ میلیون تن، قیمت جهانی این محصول افت شدیدی پیدا کرده و دیگر حاشیه سود فعلی را نخواهد داشت. اما دانش فنی PDH را کشورهای بیشتری داشته و با انتخاب این مسیر، احتمال ضربه خوردن صنعت پتروشیمی کشور از ناحیه تحریم­ها کمتر خواهد بود.

علی­رغم مزایای ذکرشده برای طرح­های PDH شرکت ملی صنایع پتروشیمی سرمایه­ گذارها را عمدتا به سوی طرح­های GTP سوق می­دهد. از سویی طرح های پیشنهادی شرکت ملی صنایع پتروشیمی عمدتا GTP است و از سوی دیگر تخفیف­ در خوراک نیز به طرح­های GTP اختصاص یافته است. تخفیف ۳۰ درصدی در خوراک گاز طبیعی واحدهای GTP به بهانه تکمیل زنجیره ارزش و تبدیل متانول به محصولاتی با ارزش افزوده بیشتر از جمله پروپیلن اختصاص یافته است. اما اولا همین مقدار تخفیف قیمت خوراک در طرح­های PDH که آن­ها نیز در جهت جلوگیری از خام­ فروشی پروپان و در راستای تکمیل زنجیره ارزش هستند، وجود ندارد. ثانیا همان­طور که پیشتر گفته شد، با اعمال تحریم­ها ممکن است بخش تبدیل متانول به پروپیلن قابل اجرا نباشد و افزایش ظرفیت تولید متانول، حاشیه سود این محصول را کاهش دهد. انتظار می­رود در این شرایط شرکت­ های پتروشیمی مربوطه ضمن چانه ­زنی با دولت در جهت حفظ تخفیف در قیمت خوراک، تولید خود را به صورت کاذب سودده نگه دارند. این در حالی خواهد بود که دولت از محل تولید این پتروشیمی ­ها ضرر خواهد کرد. لازم به ذکر است که مسئله تخفیف در طرح­های GTP به همین­جا خلاصه نمی­شود و شرکت­هایی که در مناطق آزاد و یا محروم احداث شوند، مشمول تخفیف­ های بیشتری نیز خواهند شد.

سوال این­جاست که شرکت ملی صنایع پتروشیمی با چه استدلالی تولید ماده حیاتی پروپیلن و زنجیره ارزش آن را از مسیری پیش می­برد که از نظر اقتصادی و امنیت تولید در هاله ­ای از ابهام قرار دارد.

پوریا محقق

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *