کم توجهی به زنجیره پروپیلن؛ چالش در صنعت پلاستیک

توسعه نامتوازن صنعت پتروشیمی کشور در سال­های گذشته با تمرکز بر تولید اتیلن و متانول و عدم توجه به تولید ماده حیاتی پروپیلن، عامل بسیاری از مشکلات فعلی در حوزه صنایع تکمیلی پتروشیمی است.

پروپیلن یکی از مهم‌ترین سرشاخه‌های محصولات پتروشیمی با زنجیره ارزش بسیار متنوع است. این ماده کلیدی دومین محصول پتروشیمی از نظر حجم تولید در سطح دنیاست. در کشور فرانسه ۳۳ درصد از تولید سرشاخه‌های پتروشیمی به پروپیلن اختصاص دارد. این میزان در چین، آلمان و امریکا به ترتیب ۳۰، ۲۸ و ۲۴ درصد است. این در حالی است که در صنعت پتروشیمی ایران توجه لازم به این محصول کلیدی صورت نگرفته است. در ایران پروپیلن تنها ۱۰ درصد سهم تولید سرشاخه‌های پتروشیمی‌های خوراک مایع را به خود اختصاص می­دهد و عمده توجه در این دسته پتروشیمی­ ها به سمت اتیلن است؛ به طوری که نسبت ظرفیت تولید اتیلن به پروپیلن در کشور ما بیش از ۸ برابر است، این نسبت در کشورهای اروپایی و امریکا به صورت میانگین حدود ۱٫۵ برابر است. مقایسه انجام­ شده حکایت از عدم توازن در توسعه صنعت پتروشیمی ایران دارد. این عدم توازن در سال­های گذشته مانع از توسعه پتروشیمی­ های پایین­ دستی شده و در حوزه صنایع تکمیلی پتروشیمی نیز مشکلات عدیده ­ای ایجاد نموده است.

بررسی میزان عرضه و تقاضای محصولات زنجیره پروپلین در داخل کشور عدم توازن را در تولید این محصولات نمایان خواهد ساخت. در همین راستا باید توجه کرد که سه محصول پلی‌پروپیلن، نرمال بوتانول و دو اتیل هگزانول (۲EH) از مهم­ترین محصولات موردنیاز تولیدشده از پروپیلن می‌باشند که در تولید ظروف یکبار مصرف، صنایع رنگ و رزین، چرم مصنوعی و… استفاده می­شوند.

کمبود ۱ میلیون تنی تولید پلی پروپیلن در داخل کشور : در سال گذشته حدود ۸۵۰ هزار تن پروپیلن در کشور تولید شده است که نسبت به نیاز فعلی کشور آمار بسیار پایینی است. به‌عنوان‌مثال تقاضای ثبت‌شده در بورس کالا تنها برای پلی‌پروپیلن به‌عنوان اصلی‌ترین محصول تولیدشده از پروپیلن نزدیک به ۲ میلیون تن است. بخش اعظم ظرفیت واحدهای پایین­ دستی پلی‌­پروپیلن به دلیل کمبود مواد اولیه بلااستفاده مانده است. همچنین در اغلب مواقع سال پلی­‌پروپیلن با بالاترین قیمت رقابتی در بورس کالا به فروش می­رسد. از سوی دیگر بازارهای صادراتی مناسبی هم در منطقه برای این محصول وجود دارد. تنها در یک نمونه از بازارهای صادراتی، کشور ترکیه ظرفیت واردات سالانه حدود ۲ میلیون تن پلی‌پروپیلن از ایران را دارد که می‌توان در درازمدت با تأمین نیاز داخل، نیم‌نگاهی نیز به این قبیل بازارهای بالقوه صادراتی داشت.

کمبود ۲ میلیون تنی تولید نرمال بوتانول در داخل کشور:  همچنین سالانه بیش از ۲ میلیون تن نرمال بوتانول عمدتا برای مصرف در صنعت رنگ و رزین به کشور وارد می‌شود. در حالی که ظرفیت تولید این محصول در کشور تنها حدود ۳ هزار تن است!

بحران در بازار پی­وی­سی به دلیل کمبود تولید دو اتیل هگزانول : ماده شیمیایی DOP نیز که اهمیت بسیاری در حوزه صنعت پی­وی­سی دارد، از دو اتیل هگزانول تولید می­شود. در برخی مواقع سال این ماده جوابگوی حجم تقاضا مورد نیاز کشور نیست. همین مسئله بارها در صنعت پی­ وی­ سی بحران­های مقطعی ایجاد کرده­ است. با افزایش ظرفیت تولید پروپیلن در کشور و به تبع آن افزایش تولید موادی همچون پلی­‌پروپیلن، نرمال بوتانول و دو اتیل هگزانول، مشکل بخشی از صنایع تکمیلی پتروشیمی حل خواهد شد.

اما علی­رغم اهمیت بسیار بالای پروپیلن در کشور، در سال­های گذشته مسیر توسعه صنعت پتروشیمی بیشتر به سمت سرشاخه ­های اتیلن و متانول متمرکز شده و توجه لازم به ماده کلیدی پروپیلن صورت نگرفته است. این مسئله در حالی به وقوع پیوسته که سالانه حدود ۱٫۶ میلیون تن پروپان که ماده اولیه برای تولید پروپیلن است به صورت خام به کشورهای اندونزی، چین، هند و… صادر می­شود و بخشی از آن در همین کشورها تبدیل به پروپیلن می­گردد. با ایجاد واحدهای تولید پروپیلن از پروپان که پیش از این نیز در کشور راه­ اندازی شده است، می­توان این حجم پروپان را پس از تبدیل به پروپیلن به موادی حیاتی با ارزش افزوده بالا مانند موارد ذکر شده تبدیل نمود. با انجام این کار علاوه بر جلوگیری از خام فروشی پروپان، زنجیره ارزش این ماده توسعه یافته و بخشی از نیاز صنایع تکمیلی پتروشیمی به مواد اولیه نیز برطرف خواهد شد. این مسئله علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، از بعد اشتغال­زایی نیز حائز اهمیت خواهد بود. اما با نگاهی به طرح­ های توسعه جدید نیز مشخص می­شود که کماکان شرکت ملی پتروشیمی عمدتا بر متانول و اتیلن متمرکز شده است و به تولید پروپیلن اهتمام جدی ندارد.

بنابراین انتظار می­رود شرکت ملی صنایع پتروشیمی در طرح­ های توسعه صنعت پتروشیمی کشور رویکرد خود را از توسعه برپایه متانول و اتیلن به سمت پروپیلن تغییر داده و توجه ویژه­ای به این محصول استراتژیک و زنجیره ارزش آن اختصاص دهد.

پوریا محقق

اشتراک گذاری
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *