بررسی صنعت پالایشی آلمان؛ بازی آزادانه پالایشگاه ها در زمین خط کشی شده ی دولت

آلمان با تولیدِ ناخالصِ داخلیِ اسمی (GDP-n) 3650 میلیارد دلار، چهارمین اقتصاد بزرگ دنیا است.

این رقم حدود ۹ برابر GDP-n جمهوری اسلامی ایران می باشد. 

بعد از صنعت ماشین آلات و خودرو، صنعت مواد شیمیایی بزرگترین بازوی اقتصادی کشور آلمان می باشد.

به طوری که بزرگترین شرکت صنایع شیمیایی دنیا (BASF) متعلق به کشور آلمان است.

پالایشگاه ها به عنوان تامین کننده مواد اولیه صنایع تکمیلی، نقش مهمی در گسترش صنایع پایین دستی خود ایفا می کنند.

مطالعه تطبیقی بهره وری انرژی بخش ساختمان در بریتانیا

در این گزارش ابتدا ملاک‌های انتخاب بریتانا به عنوان کشور مورد مطالعه اشاره گردید که در طی این امر گزارش بهره‌‌وری انرژی کشورهای بزرگ مصرف کننده انرژی منتشر شده توسط ACEEE مورد بررسی قرار گرفت که در مجموع کشور بریتانیا در اختلاف ناچیز نسبت به کشورهای بالاتر از خود در جایگاه سوم قرار گرفت. 

پس از این موضوع و تعیین بریتانیا به عنوان کشور مورد نظر جهت انجام مطالعه و بررسی، وضعیت تولید و مصرف انرژی در این کشور مورد تحلیل ارزیابی قرار گرفت. در نتیجه انجام این ارزیابی‌ها مشخص گردید که سیر مصرف انرژی در این کشور همواره نزولی بوده‌است که از مهمترین دلایل این موضوع (طبق گزارش ACEEE ) می‌توان به فعالیت این کشور در حوزه بهره‌وری انرژی و افزایش این موضوع در سطح کشور اشاره‌کرد. 

طرح‌های اجرا شده در زمینه بهر‌ه‌وری انرژی بریتانیا در بخش بعدی گزارش مورد بررسی قرار گرفت. در این فصل ذکر گردید که طرح‌های اجرایی بهره‌وری انرژی در این کشور باتوجه به حوزه‌ای که مورد هدف قرار می‌دهند، به دو دسته تقسیم ‌می‌شوند:

  • طرح‌های اجرایی گروه توزیع‌کنندگان
  • طرح‌های اجرایی گروه مصرف کنندگان

در ادامه فصل، طرح‌های اجرایی در هر گروه بررسی گردید و در هر گروه یک طرح مورد بررسی و تحلیل دقیق‌تر قرار گرفت. 

باتوجه به طرح‌های معرفی شده در گزارش و همچنین طرح مطرح شده در جلسات ارائه حضوری، تعداد قابل توجهی از طرح‌ها قابلیت بومی سازی و سپس پیاده‌سازی را در کشور ایران دارند. به عنوان مثال:

  • طرح محاسبه هوشمند صورت حساب (Smart Metering) 
  • طرح استاندارد حداقل عملکرد انرژی (MEPS)
  • طرح تخفیف مالیاتی

اما باتوجه به وجود قوانین و مقررات ساختمان سازی و استانداردهای تعیین شده در این حوزه و همچنین وجود زیرساخت‌های اولیه نظارتی برای این امر، طرح برچسب انرژی ساختمان (EPC) می‌تواند بهترین گزینه جهت پیاده‌سازی در کشور باشد.

در صورت پیاده‌سازی این طرح و تعیین و تدقیق مکانیزم‌های نظارتی بر اجرای آن، وضعیت فعلی ساختمان‌های کشور در امر عملکرد و بهره‌وری انرژی شفاف می‌شود و آمارهای نگران کننده این موضوع منتشر می‌شود. پس از آن می‌توان انتظار داشت که با افزایش مطالبه‌گری نسبت به بهبود این امر، شاهد ارتقا سطح عملکرد و بهره‌وری انرژی در ساختمان‌های کشور باشیم.

بررسی ساختار داخلی شرکت انی ایتالیا

در این گزارش ابتدا به بررسی سیستم حاکمیت شرکتی انی پرداخته می شود.

سپس آیین نامه های شرکت موردبررسی قرار می گیرد.
توزیع سهام و سهامداران عمده شرکت مشخص شده و  ترکیب هیئت مدیره، نحوه انتخاب اعضای هیئت مدیره و مدیران اجرایی شرکت بررسی می گردد.
سپس به بخش حقوق و دستمزد شرکت انی پرداخته می گردد که در این موارد به سوالات زیر پا سخ داده می شود:
۱ .اهداف شرکت از تعریف سیاست پاداش چیست؟
۲ .ساختار تعیین حقوق و پاداش و معیار بازار شرکت چگونه است؟
۳ .سیاست‌های پرداخت و همچنین میزان هزینه‌ای که برای پاداش ثابت، پاداش کوتاه مدت و پاداش بلندمدت در نظر می گیرند چیست؟
۴ .پاداش های غیر مالی که شرکت برای کارکنان خود در نظر گرفته است، شامل چه مواردی می‌گردد؟
۵ .سیاست شرکت در تعدیل نیرو و یا اعلام اتمام پروژه در حال انجام چگونه است؟
۶ .ترکیب و وظایف کمیته پاداش شرکت چگونه است؟
۷ .چگونگی بازبینی عملکرد سال قبل برای بهبود سیستم پاداش در سال بعد چگونه است؟

فناوری‌های حوزه انرژی‌های هیدروکربوری تا افق ۱۴۱۴ با رویکرد دفاعی امنیتی

در این پژوهش ابتدا ادبیات امنیت ملی به طور مختصر ارائه شده و سپس نسبت امنیت فناوری با آن تببین شد.

پس از آن ارتباط مفهوم امنیت انرژی (به ویژه در سمت عرضه کنندگان) با دو مفهوم امنیت ملی و امنیت ملی تبیین شد تا مشخص گردد چگونه فناوری‌های آینده حوزه انرژی، دارای بعد امنیت ملی هستند.

در فصل دوم کلان روندهای آینده انرژی جهان بر حسب حامل‌های مختلف، بخش‌های مختلف مصرف و مناطق جهان بر اساس پیشبینی مراکز معتبر انرژی جهان تبیین و ارائه شد.

فصل سوم پزوهش که به نحوی سنگ بنا و محک فناوری‌های امنیتی برای ج.ا.ا در آینده است؛ مشتمل بر اسناد بالادستی ج.ا.ا در حوزه انرژی، تحلیل و ترسیم وضعیت مطلوب امنیت انرژی برای ج.ا.ا در دو بعد داخلی و خارجی و نهایتا ارائه شاخص‌هایی برای امنیت انرژی ج.ا.ا است. در واقع با تبیین شاخص‌های امنیت انرژی برای کشور، سمت و سوگیری فناوری‌های موجود و آینده و اولویت‌بندی آن‌ها مشخص می‌شود.

در ادامه و در فصول ۴و۵ به ترتیب فناوری‌های مهم و استراتژیک در بخش بالادستی و پایین دستی صنعت نفت و گاز ارائه شده است.

این دو فصل حاصل جستجوی اینترنتی، گفتگوی کارشناسی با نخبگان صنعت و دانشگاه و استفاده از گزارش‌های معتبر بین المللی است. دو نکته در این باره حائز اهمیت است:

اولا با توجه به زمان اندک پژوهش حاضر و گستردگی بسیار زیاد حوزه نفت و گاز، دسته بندی ارائه شده بایستی تکمیل شود.

ثانیا اگرچه این پژوهش، مبنای مناسبی برای تشخیص فناوری‌های راهبردی برای کشور است؛ اما با توجه به تغییرات دائمی فناوری در جهان، ضروری است پزوهشی مجزا به صورت مستمر (سالانه) به منظور رصد و پایش فناوری‌های نوظهور تعریف و تا افق زمانی مد نظر ج.ا.ا ادامه یابد.

در ادامه نتایج پژوهش به منظور اولویت‌بندی فناوری‌های حوزه انرژی‌های هیدروکربوری با رویکرد دفاعی-امنیتی ارائه شده است.

بررسی صنعت پالایشی پتروشیمی کره جنوبی

بررسی صنعت پالایشی کره جنوبی بازی آزادانه پالایشگاه ها در زمین خط کشی شده ی دولت

کره جنوبی با تولید ناخالص داخلیِ اسمی (GDP-n) 1500 میلیارد دلار، یازدهمین اقتصاد بزرگ دنیا است. این رقم حدود ۴ برابر GDP-n جمهوری اسلامی ایران می باشد. 

از مهمترین دلایل کسب این جایگاه اقتصادی، توجه دولت کره جنوبی به توسعه صنعت پالایشی و پتروشیمی می باشد.

حدود ۶۰% از اقتصاد کشور کره جنوبی در اختیار شرکت‌های خوشه‌ای کره‌ای ( نظیر سامسونگ، ال جی، هیوندای و . . .) می باشد.

تقریبا تمام این شرکت های نگهدار ، فعالیت قابل توجهی در صنعت پالایشی و پتروشیمی دارند.

در این گزارش تلاش می شود که پس از توصیفی آماری از صنعت پالایشی و پایین دستی کشور کره جنوبی در فصل اول پرداخته شود

در فصل دوم به مباحث حاکمیتی مربوط به این حوزه و نقش قوانین را در توسعه این صنعت بررسی کنیم.

در فصل سوم نیز صنعت و بازار گاز طبیعی کره جنوبی بررسی خواهد شد.

صادرات گاز طبیعی راهکار مقابله با تحریم نفتی

با توجه به آن که کشور ما در سال های اخیر از طرف کشور آمریکا مورد تحریم های ظالمانه قرار گرفته است، از این رو اندیشکده سیاست گذاری امیرکبیر در این مقاله سعی دارد به تبیین این موضوع یعنی صادرات گاز به عنوان راه حلی مقابله با تحریم های نفتی بپردازد:

اهمیت گاز در آینده انرژی جهان:

ایران دومین دارنده ذخایر گاز جهان است اما سیزدهمین صادر کننده گاز جهان است و این موضوع نشان دهنده عدم تمرکز کشور ما برای استفاده از این ذخایر در طول سالیان مختلف است. از طرفی ساختار بازار نفت و گاز نیز تفاوت هایی دارند، نفت کالایی تجارت پذیر و روش عمده آن از طریق کشتی های نفت کش است، بازار آن بازاری یکپارچه و جهانی است و قرار دادهای آن کوتاه مدت (یک ساله) است اما گاز کالایی تجارت ناپذیر است و روش عمده صادرات آن از طریق خط لوله است، بازار آن نه به صورت جهانی بلکه به صورت منطقه ای است و قراردادهای آن بلند مدت (بیست ساله) است.

صادرات گاز از طریق خط لولههیچ گاه در لیست تحریم ها قرار نگرفته بود. حتی اردوغان رئیس جمهور ترکیه در مصاحبه ای بیان کرده بود که اگر من از ایران گاز نخرم چطور در زمستان خانه های مردم کشورم را گرم کنم؟

مشاهده کامل این مقاله:

بازفرآوری؛ حلقه‌ای که برای همیشه از چرخه سوخت هسته‌ای جدا شد

بازفرآوری؛ حلقه‌ای که برای همیشه از چرخه سوخت هسته‌ای جدا شد

امید می‌رفت در توافق هسته‌ای، سرمایه عظیم بازفرآوری سوخت هسته‌ای، که منبع بزرگی برای تامین سوخت نیروگاه‌های هسته‌ای است و درحال و آینده جایگاه بسیار تاثیرگذارتری در صنعت هسته‌ای جهان دارد و خواهد داشت حداقل برای نسل آینده حفظ می‌شد، اما…

بازفرآوری چیست؟

در حدود ۵۰ سال پیش بود که محققان حوزه هسته ای دریافتند با انجام چند سری فرایند شیمیایی می توان با بازفرآوری، از پسماند سوخت نیروگاه های هسته ای مجددا سوخت هسته ای بدست آورد و چرخه سوخت هسته ای در دانش بشر شکل گرفت. چرخه ای که سوخت پس از استفاده، با بازفرآوری مجدد در مسیر استفاده قرار میگرفت تا پلوتونیوم تولید شده در سوخت نیروگاه های هسته ای (با غنای حدود یک درصد) و اورانیوم شکافت پذیر باقی مانده (کمتر از یک درصد) را بازیافت کنیم و با استفاده از آن بتوانیم ۲۵ تا ۳۰ درصد سوخت نیروگاه (با غنای چهار درصد) را تولید کنیم.

یکی از وجوح تمایز انرژی هسته ای نسبت به دیگر انرژی ها، امکان مصرف چند باره ی سوخت آن می‌باشد چرخه سوخت هسته ای نامی است که همین ویژگی را بیان می کند. در چرخه سوخت هسته ای، سوخت مصرف شده پس از بازفراوری دوباره در قالبی جدید در داخل قلب راکتور سوخت گذاری می شود.

معادن اورانیوم کانادا به خلوص بالا معروف هستند. سنگ معدن معادن اورانیوم کانادا حدود ۲۰ در صد اورانیوم دارند. در حالی که میزان اورانیوم را در سایر معادن اقتصادی به صورت قسمت در میلیون (مثال ۸۰۰ppm) بیان می کنند. با این وجود، سوخت مصرف شده در یک نیروگاه، بیش از ۱۰۰برابر بهترین معادن اورانیوم جهان در کانادا و بیش از ۲۰۰۰۰ برابر معدن اورانیوم ساقند حاوی اورانیوم شکافت پذیر است. در راکتورهایی که با غنای بالاتری کار کنند، مقدار این اورانیوم شکافت پذیر باقی مانده در پسماند سوخت، بیشتر است.

با نگاهی اجمالی میتوان گفت بازفراوری نه تنها منبع مهمی در تامین سوخت نیروگاه‌های هسته‌ای است بلکه موجب کاهش حجم زباله های هسته ای درحدود یک پنجم وکاهش چشم گیر رادیوکتیویته ی آن‌ها می‌شود.

همچنین پیش بینی می شود استفاده از نیروگاه های نسل چهارم هسته ای تا سال ۲۰۲۰ رواج پیدا کنند. در این صورت با توجه ساختار این راکتورها، سوخت های مصرف شده نیروگاههای هسته ای فعلی (که در تخمینی حدود ۱٫۵ میلیون تن تخمین زده می شوند) به عنوان منبع تولید سوخت آن نیروگاه ها مورد توجه قرار می گیرند.

وضعیت جهانی بازفرآوری

تا کنون حدود ۱۱۰ هزار تن سوخت هسته ای در جهان مورد بازفرآوری قرارگرفته است. نمودار زیر پیش بینی استفاده از اورانیوم و پلوتونیوم بازیافتی و در نتیجه میزان صرفه جویی که در استفاده از اورانیوم طبیعی صورت می گیرد را نشان می دهد. از نمودار مشخص است که بازفرآوری در جهان رو به رشد است و هر ساله مقدار بیشتری از سوخت نیروگاه ها، باز فرآوری می‌شود. همچنین مشاهده می کنیم که استفاده از پلوتونیوم در سوخت نیروگاه ها رو به افزایش خواهد بود.

نمودار ۱٫ پیش‌بینی میزان صرفه‌جویی در اورانیوم طبیعی بخاطر استفاده از بازفراوری سوخت مصرف شده تا سال ۲۰۳۰ میلادی

در نمودار زیر نیز روند تولید پلوتونیوم از بازفراوری سوخت نیروگاههای هسته ای برای چتد کشور مطرح استفاده کننده از این تکنولوژی آمده است.

نمودار ۲. روند افزایشی پلوتونیوم تولید شده برای مصارف غیر نظامی

در جدول زیر ظرفیت چند مرکز بازفراوری سوخت هسته ای فهرست شده است:

جدول ۱. ظرفیت مراکز بازفراوری سوخت هسته‌ای در کشورهای مختلف جهان (واحد: تن اورانیوم در سال)

در حال حاضر تنها در اروپا و آسیا از بازفراوری سوخت برای تولید دوباره سوخت هسته ای استفاده می شود اما در آمریکا تنها برای مقاصد نظامی بازفراوری صورت می گیرد.

شکل۱ مراکز بازفراوری فعال در جهان

روند رو به رشد ظرفیت مراکز باز فراوری سوخت هسته ای نیز در جدول زیر آمده که شامل سوخت راکتورهایی از نوع: LWR ,PHWR ,FBR ,GCR می باشد که در کشورهای انگلیس، هند، روسیه، ژاپن و فرانسه مستقر است.

نمودار ۳. روند ایجاد مراکز بازفراوری

دیگر کاربردها:

بازفراوری از جنبه ای دیگر نیز حائز اهمیت است و آن تولید عناصر کم یاب و مهم است که اکثر آنها به راحتی در طبیعت یافت نمی شوند و تعدادی از آنها صرفا در راکتور هسته ای به وجود می آیند و برای آنها کاربردهای مختلفی در حوزه صنعت وجود دارد.

Am (آمریکیوم):

  • آشکارساز یونی : برای آشکار سازی دود مورد استفاده قرار میگیرد
  • رادیوایزوتوپ ترموالکتریک : برای تولید الکتریسیته و حرارت استفاده میشود که یکی از موارد استفاده این ویژگی در سفینه های فضایی به عنوان باتری هسته ای است (mw/g7 در Am241)
  • منبع نوترون: برای راه اندازی راکتور هسته ای از منبع نوترونی برای شروع واکنش زنجیره ای استفاده می شود
  • تولیدکننده دیگر عناصر : از جمله کوریوم
  • طیف سنج: برای تحلیل مواد

Cm (کوریوم):

  • رادیولیزوتوپ ترموالکتریک:در باتری های هسته ای مورد استفاده قرار میگیرد
  • طیف سنج اشعه ایکس

Np (نپتنیوم):

  • ماده تولید کننده پلوتونیوم
  • به عنوان آشکار ساز در ابزار آلات فیزیک انرژی های بالا به عنوان آشکار ساز نوترون

 

بازفراوری در برجام و آینده هسته ای کشور:

در انتها باید گفت بازفراوری سوخت هسته ای صنعتی است که از زباله هسته ای موادی بسیار ارزشمند به وجود می آورد که نه تنها زیان بار نیست بلکه از لحاظ اقتصادی بسیار سودآور است. و برای هر کشوری که قصد داشتن صنعت هسته ای پویا و بادوام دارد از الزامات است و در آینده با کاهش منابع اولیه تامین اورانیوم اهمیت آن نیز دوچندان خواهد شد.

همچنین با نگاهی به چند کاربرد و فواید ذکر شده برای بازفراوری سوخت هسته ای نکته ای که به ذهن خطور میکند دلیل از دست دادن این فناوری برای کشور برای مدت نامعلوم در توافق اخیر بدست آمده بین ایران و کشورهای ۵+۱ می باشد. همانطور که در بند ۱۲ بخش B برجام و بند ۱۸ بخش E ذکر شده است : «ایران به مدت ۱۵ سال و پس از این مدت هم قصد انجام هرگونه فعالیت در حوزه بازفراوری سوخت هسته ای را ندارد» و سوخت های مصرف شده نیز باید از کشور خارج شود. در همین راستا ارنست مونیز، وزیر انرژی آمریکا طی مقاله ای در روزنامه واشنگتن پست با اشاره به بحث بازفراوری می نویسد: «ایران برای آینده ای نامحدود، ظرفیت استخراج پلوتونیوم از سوخت مصرف شده هیچ راکتوری نخواهد داشت و نمی تواند روی چنین بازفرآوری، کار تحقیق و توسعه داشته باشد».

معنی این کار از دست دادن بخشی از منابع سوخت هسته ای کشور است. در حالی که در افق تامین برق هسته ای ۲۰ هزار مگاواتی نیاز به این منابع به طور اساسی احساس می شود.این در حالی رخ می دهد که در کشورهای صاحب فناوری هسته ای سوخت پلوتونیوم به عنوان سوخت نیروگاههای هسته ای پذیرفته شده است و به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد. (در جدول زیر میزان استفاده از پلوتونیم به عنوان سوخت راکتور هسته ای در طی سال های مختلف در جهان آورده شده است):

 

نبود منابع سرشار اولیه اورانیوم در جهان مسئله ای است که در آینده ممکن است برای تمامی کشورهای صاحب تکنولوژی هسته ای مشکل ساز باشد. علی الخصوص برای کشوری مانند ایران که معادن کشف شده فراوانی ندارد (اکتشاف معادن جدید در حال انجام است)، هرگونه منبعی برای تامین سوخت هسته ای از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است آن هم منبع سرشاری مانند سوخت مصرف شده که در دنیا جهت تامین سوخت مورد نیاز نیروگاه های هسته ای از جایگاه ویژه ای برخوردار است. پس انتظار می رفت که در قرارداد ساخت نیروگاههای ۲ و۳ بوشهر طوری تدبیر به کار می رفت تا سوخت مصرف شده در کشور باقی می ماند. هرچند انتقاد از عمل کردن راحت تر است اما شاید با کمی پایداری بیشتر می‌توانستیم فناوری بازفراوری را هم مانند آب سنگین برای آینده کشور حفظ کنیم شاید هم از دست دادن این فناوری یکی از دو گلی است که در مذاکرات هسته ای خورده ایم.

تنها دلیلی که شاید بتوان گفت علت منع شدن ایران برای دست یابی به تکنولوژی بازفراوری است، امکان استخراج پلوتونیوم ۲۳۹ (و نه حتی ایزوتوپ های دیگر پلوتونیم و دیگر عناصر شکل گرفته در داخل راکتور) برای ساخت بمب هسته ای باشد. امکانی که ای کاش نبود و یا اینکه مذاکره کنندگان ما پافشاری بیشتری می کردند تا این تکنولوژی لااقل برای آیندگان باقی می ماند.

واقعی سازی جریان مالی برق، چرا و چگونه؟

واقعی سازی جریان مالی برق، چرا و چگونه؟

اقتصاد برق ایران بیش از ۳۰ میلیارد دلار ارزش دارد و سالانه بر این مقدار افزوده می‌شود. عمده‌ی اقتصاد برق از یارانه‌های پنهان سوخت نیروگاه‌ها تشکیل می‌شود. به اذعان صاحب‌نظران حوزه‌ی انرژی مهم‌ترین مشکل بخش برق در اقتصاد و جریان مالی مصنوعی آن است. اکنون، پس از واگذاری بیش از نیمی از ظرفیت نیروگاهی و شرکت‌های حوزه‌ی برق به بخش خصوصی، سؤال اینجاست که قفل اقتصاد برق کجاست و چگونه بازخواهد شد؟

با بررسی مورد به مورد مشکلات اقتصاد برق مشخص می‌شود، مهم‌ترین مسئله‌ی فعلی، غیرواقعی بودن قیمت‌ها در فرایند تولید و توزیع برق است. این موضوع خود را به شکل‌های گوناگون از سوخت‌رسانی به نیروگاه‌ها تا تحویل برق به مصرف‌کننده‌ی نهایی نمایان می‌سازد. با ذکر چند مثال این مسائل نمایان می‌شود:

• اختلاف معنادار قیمت سوخت تحویلی به نیروگاه و قیمت آزاد آن‌ها در منطقه، انگیزه بالایی برای قاچاق سوخت نیروگاه‌ها فراهم می‌کند.

• کاهش تلفات تولید برق و بازیافت انرژی خروجی نمی‌تواند انگیزه‌ی اقتصادی نیروگاه‌ها را تحریک کند. چراکه درآمد حاصل از صرفه‌جویی سوخت نمی‌تواند پاسخ گوی سرمایه‌گذاری‌های لازم باشد و نیروگاه‌ها با وجود این سوخت ارزان، نیازی به این اقدامات احساس نمی‌کنند.

• شرکت‌های توزیع برق کاهش تلفات را تکلیف سازمانی خود می‌دانند و هر طور عمل کنند، بودجه‌ی سالانه خود را خواهند داشت.

• انرژی‌های تجدیدپذیر و هسته‌ای امکان رقابت و تکامل نمی‌یابند چراکه قیمت‌های غیرواقعی سوخت و برق امکان رقابت را از این گزینه‌ها در مقابل برق با سوخت بسیار ارزان، سلب کرده است. در این حالت، گزینه‌هایی که برای کشور دارای منافع اقتصادی است از سوی وزارت نیرو، غیراقتصادی به نظر می‌آیند.

• مجموعه فرایندهای بهینه‌سازی مصرف انرژی، تنها هزینه‌ای اضافی بر مصرف‌کننده محسوب می‌شوند که اجرای آن‌ها نیاز به سازمان‌ها و نظارت‌های پیچیده را طلب می‌کند. در بخش صنعت که این نظارت‌ها بر عهده‌ی سازمان استاندارد گذاشته شده است، به تجربه مشخص‌شده که نمی‌توان از نظارت دستوری سازمان استاندارد بر وضعیت مصرف انتظار تأثیر چندانی داشت؛ چراکه نه ابعاد دستگاه اجازه چنین نظارتی را می‌دهد و نه این دستگاه می‌تواند در مقابل فشارهای وارده بر اعمال استاندارد اصرار بورزد.

• توسعه واحدهای تولیدی انرژی‌بر به صورت غیرواقعی و با توجه به یارانه نهان و غیر هدفمند در انرژی صورت می‌گیرد. در این حالت واحدها با مصرف بالاتر انرژی، بیشتر از یارانه انرژی استفاده خواهند کرد و به نظر اقتصادی می‌آیند؛ حال آنکه سود این واحدها از ثروت‌های عمومی تأمین شده است.

باوجود این‌همه مشکلات ناشی از قیمت‌های غیرواقعی، به چه دلیلی قیمت‌ها واقعی نمی‌شوند؟ اثرات اجتماعی و اقتصادی ناشی افزایش قیمت‌ها و بخصوص فشار بر اقشار کم‌درآمد دلیلی است که دولت‌ها را از واقعی کردن قیمت‌ها بر حذر داشته است. بدین ترتیب واقعی شدن جریان مالی برق باید تا زمانی که بتوان برق را به قیمت‌های واقعی فروخت در انتظار باشد.

اما می‌توان بسیاری از نتایج واقعی شدن قیمت‌ها را حداقل در بخش تولید برق بدون تأثیر بر مصرف‌کننده‌ی نهایی حاصل کرد. برای این منظور پیشنهاد می‌شود جریان مالی تولید و توزیع برق به دو بخش مجزا تقسیم شوند. جریان مالی بخش تولید و جریان مالی خرید نهایی برق. در ادامه واقعی سازی جریان مالی بخش تولید به صورت مجزا از بخش خرید نهایی بیان می‌شود:

در حال حاضر نیروگاه، سوخت را به قیمتی اندک تهیه می‌کند . برق تولیدی نیروگاه توسط شرکت‌های توزیع به مصرف‌کننده‌ی نهایی می‌رسد. مصرف‌کننده‌ی نهایی نیز با هزینه‌ی کمی برق را خریداری می‌کند. اختلاف بهای سوخت تحویلی به نیروگاه، یارانه‌ی پنهان دولت است.

درصورتی‌که قیمت‌ها در بخش تولید واقعی شوند، نیروگاه سوخت اختصاص داده‌شده به بخش برق را به قیمت واقعی از وزارت نفت تهیه می‌کند و برق را به قیمت واقعی به شرکت‌های توزیع می‌فروشد. شرکت‌های توزیع نیز به قیمت واقعی، برق را به مصرف‌کننده‌ی نهایی می‌فروشند. در مرحله‌ی پرداخت بها توسط مصرف‌کننده‌ی نهایی، از منابع حاصل از فروش سوخت به نیروگاه‌ها، مابه‌التفاوت قیمت برق برای فروش شرکت‌های توزیع و قیمت یارانه‌ای برق پرداخت می‌شود. در صورت افزایش بهره‌وری در نیروگاه‌ها و یا استفاده از انرژی‌های دیگر در تولید برق نیز سوخت اختصاص داده‌شده برای تولید برق در بازارهای دیگر قابل‌فروش است و امکان پرداخت مابه‌التفاوت برق را فراهم می‌کند.

با واقعی شدن جریان مالی در بخش تولید و توزیع، انگیزه‌ی قاچاق سوخت نیروگاهی از بین می‌رود؛ انگیزه افزایش بهره‌وری نیروگاه‌ها تقویت می‌شود. انگیزه لازم در شرکت‌های توزیع برای کاهش اتلاف حاصل شده و رقابت سایر تولیدکننده‌های برق در بازار برق ممکن می‌شود.

تعرفه گذاری مناسب برق در جریان مالی فروش نهایی مکمل اقدام فوق خواهد بود و با اجرای آن نیاز به یارانه انرژی کاهش خواهد یافت. همچنین اجرای اقدامات فوق، منجر به آشکار شدن یارانه‌های بخش برق می‌شود. در این صورت انگیزه‌ی مسئولان در اجرای سیاست‌های جریان مالی فروش نهایی افزایش می‌یابد.

ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید نمی‌تواند جایگزین واقعی شدن قیمت‌ها شود: اول اجرایی شدن آن به دلیل نیاز به راه‌اندازی سازوکارهای اضافی، دشوار خواهد بود. دوم در صورت اجرا تنها انگیزه‌ی با افزایش درآمد منجر به انگیزه مثبت می‌شود که در عمل کافی نیست. سوم همواره چالش اولویت‌بندی طرح‌های حمایتی بهترین اقدام وجود خواهد داشت.

سبد تامین هزینه ها و برق کشور

ضرورت توجه به هزینه‌های خارجی در سبد تأمین برق کشور

بخش نیروگاهی بیشترین سهم در انتشار آلاینده‌های کشور ما دارد. هر ساله هزینه‌های زیادی به ازای انتشار این آلاینده‌ها بر جامعه تحمیل می‌شود. این هزینه‌ها قسمتی از هزینه‌های خارجی تولید برق را تشکیل می‌دهند. گازهای آلاینده خروجی از نیروگاه‌ها بر سلامت مردم تأثیر می‌گذارند، میزان و کیفیت محصولات کشاورزی را تغییر می‌دهند و بر ساختمان‌ها و بناهای شهری تغییراتی ناخوشایند پدید می‌آورند. این تأثیرات و مواردی از این دست، منجر به ایجاد هزینه‌هایی برای کشور می‌شود که در صورت‌های مالی نیروگاه‌ها خود را نشان نمی‌دهد.

هزینه‌های خارجی به سیاست‌گذاران جامعه امکان مشاهده هزینه‌هایی را می‌دهد که به صورت مستقیم در هزینه‌های یک بنگاه اقتصادی دیده نمی‌شود. بدین ترتیب سیاست‌گذار می‌تواند با نگاهی جامع‌تر تصمیم‌گیری کند. در ادامه، هزینه‌های خارجی ناشی از انتشار گازهای آلاینده در بخش نیروگاهی ارزیابی می‌شوند.

میزان انتشار گازهای آلاینده در بخش نیروگاهی و همچنین هزینه‌های ناشی از انتشار واحد حجم این گازها در سال ۹۲ در جدول زیر آورده شده است. مشاهده می‌شود که انتشار  SO۲و SPM بیشترین هزینه را در پی دارد.

جدول ۱. میزان انتشار و هزینه انتشار گازهای آلاینده بخش نیروگاهی

در شکل زیر، هزینه‌های خارجی انتشار آلاینده‌های بخش نیروگاهی در طی سال‌های ۸۶ تا ۹۲ آمده است. مشاهده می‌شود که در این بازه زمانی، هزینه‌ها رو به افزایش بوده و از ۲٫۲ هزار میلیارد تومان به بیش از ۴ هزار میلیارد تومان رسیده است.

شکل ۱. روند هزینه‌های خارجی ناشی از انتشار گازهای آلاینده بخش نیروگاهی ایران ۹۲-۱۳۸۶

البته این مقدار تنها ناشی از انتشار گازهای آلاینده در نیروگاه‌ها است. هزینه‌های خارجی استخراج و حمل سوخت تا نیروگاه نیز باید به این مقدار افزوده شود. همچنین در محاسبه فوق، از یک تقریب ساده‌کننده برای تخمین هزینه‌های انتشار استفاده شده است. در واقع لازم است هزینه‌های خارجی هر نیروگاه به صورت منحصر به فرد و با توجه به عملکرد و محیط پیرامونی آن سنجیده شود. با وجود این، تقریب حاضر همچنان مفید و کاربردی خواهد بود.

در سال ۹۲، هزینه خارجی تولید برق در کشور به ازای تولید یک کیلووات ساعت برق، به ۱۷ تومان رسید. متأسفانه این رقم نیز به قیمت‌های ثابت سال ۹۲ در بازه سال‌های ۸۶ تا ۹۲ با رشد مواجه بوده است.

شکل ۲. روند هزینه‌های خارجی ناشی از انتشار گازهای آلاینده به ازای تولید یک کیلووات ساعت برق ۹۲-۱۳۸۶

جالب توجه است که هزینه‌های خارجی تولید برق در نیروگاه‌های مختلف، متفاوت است. مطابق شکل زیر، نیروگاه‌های بخار با ۳۰ تومان بر کیلووات ساعت، بیشترین و نیروگاه‌های سیکل ترکیبی با ۸ تومان بر کیلووات ساعت، کمترین هزینه‌ی خارجی را به همراه داشته‌اند.

شکل ۳. مقایسه هزینه‌های خارجی تولید برق در انواع نیروگاه‌های ایران به ازای تولید یک کیلووات ساعت برق در سال ۹۲

مشابه همین مقایسه میان نیروگاه‌های چند کشور اروپایی در شکل زیر آورده شده است. مشاهده می‌شود که نیروگاه‌های زغال‌سوز بیشترین هزینه خارجی را دربردارند و نیروگاه‌های بادی و هسته‌ای کمترین هزینه خارجی را از خود برجای می‌گذارند.

شکل ۴. میانگین هزینه‌های خارجی فناوری‌های مختلف تولید برق در چند کشور فرانسه، آلمان، انگلستان، دانمارک و هلند

سبد تأمین برق کشور، باید با توجه پیامدهای آن بر کل جامعه انتخاب شود. در این صورت، در نظر داشتن هزینه‌های خارجی انواع سوخت‌ها و فرایندهای تولید برق، در تصمیم‌گیری نهایی ضروری خواهد بود. بدین ترتیب هزینه‌های بالاتر سرمایه‌گذاری در تولید برق تجدیدپذیر و هسته‌ای می‌تواند با هزینه‌های خارجی پایین‌تری که از این طریق، بر جامعه و دولت تحمیل می‌شود، جبران شود. همچنین انتخاب گاز و زغال به عنوان تامین‌کننده برق، به معنای انتخاب هزینه‌های خارجی بالاتری است که در آینده باید پرداخت بشود. البته این هزینه‌ها تنها بُعد اقتصادی سلامت ازدست‌رفته جامعه را شامل می‌شود و عوارض ابعاد دیگر بر پیکر جامعه باقی خواهد ماند.

خیز امارات برای سبقت از ایران در تولید برق هسته‌ای

خیز امارات برای سبقت از ایران در تولید برق هسته‌ای

در حال حاضر، ۲۵ نیروگاه هسته‌ای در منطقه خاورمیانه و جنوب آسیا در حال فعالیت هستند. هند با ۲۱ راکتور و مجموع ظرفیت ۵۳۰۰ مگاوات، پاکستان با ۳ راکتور و مجموع ظرفیت ۶۹۰ مگاوات و ایران با یک رآکتور با ظرفیت ۱۰۰۰ مگاوات. بر این اساس، ایران تنها دارنده نیروگاه هسته‌ای در خاورمیانه است. اما اینکه در آینده چه تغییر و تحولی در این ترکیب رخ خواهد داد، نیاز به بررسی برنامه کشورهای منطقه دارد.

در ۱۲ شهریور ۱۳۹۰ با اتصال برق تولیدی نیروگاه هسته‌ای بوشهر به شبکه برق کشور، ایران تبدیل به اولین کشور دارای نیروگاه هسته‌ای در خاورمیانه شد. فرآیند هسته‌ای شدن ایران از سال ۱۳۵۴ و با مشارکت آلمانی‌ها در ساخت نیروگاه بوشهر آغاز شد؛ اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، به دلیل عدم همکاری کشورهای غربی، طی این مسیر ۳۰ سال به درازا کشید. با وجود این، باز این ایران بود که دکمه شروع به کار اولین نیروگاه هسته‌ای را در منطقه فشار دارد. اما سوال مهم در مقطع کنونی، این است که آیا ایران همچنان پرچم‌دار صنعت هسته ای در آینده منطقه خواهد بود؟

برای دستیابی به جواب این سؤال باید دید که کشورهای منطقه چه برنامه‌ای را برای آینده انرژی خود در نظر گرفته‌اند و جایگاه انرژی هسته‌ای در این برنامه چیست؟ طبق پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مورد آینده انرژی هسته‌ای در مناطق مختلف جهان در دو سناریو، منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا تا سال ۲۰۳۰ با شیب خوبی شروع به افزایش سهم انرژی هسته‌ای در کل برق تولیدی خود خواهد کرد؛ اما بعد از آن، تا سال ۲۰۵۰ افت خواهند داشت.

نمودار ۱. سهم انرژی هسته‌ای در برق تولیدی در سناریوی high estimate

نمودار ۲. سهم انرژی هسته‌ای در برق تولیدی در سناریوی low estimate

در ادامه به بررسی وضعیت فعلی و آینده انرژی هسته‌ای در کشور امارات متحده عربی پرداخته خواهد شد.

شرکت انرژی هسته‌ای امارات متحده عربی در سال ۲۰۰۹ با شرکت تولید برق کره جنوبی برای ساخت ۴ نیروگاه هسته‌ای نسل سوم APR1400 به توافق رسیدند. طی این توافق، اولین واحد این نیروگاه‌ها در سال ۲۰۱۷ و دومین آنها در سال ۲۰۱۸ افتتاح خواهد شد. هزینه ساخت، راه‌اندازی و تامین سوخت اولیه این نیروگاه‌ها ۲۰ میلیارد دلار می‌باشد. و این یعنی با افتتاح اولین واحد این نیروگاه‌ها در سال ۲۰۱۷، امارات متحده عربی در مقام اول خاورمیانه از نظر میزان تولید برق هسته‌ای قرار خواهد گرفت. همچنین پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که برق مورد نیاز امارات متحده عربی تا سال ۲۰۲۰ به ۴۰ هزار مگاوات افزایش خواهد یافت و میزان برق هسته‌ای تولیدی در آن سال، ۵۶۰۰ مگاوات خواهد بود؛ بنابراین در سال ۲۰۲۰ میلادی، سهم برق هسته‌ای در کل برق تولیدی این کشور ۱۴ درصد خواهد بود که ۴ تا ۱۴ برابر (بر اساس دو سناریوی آژانس بین المللی انرژی اتمی) میانگین منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا است.

در این صورت، حتی اگر واحد دوم نیروگاه بوشهر هم افتتاح شود -که منوط به خوش‌عهدی کشور سازنده یعنی روسیه و عزم ملی ایران است- بازهم کشور کوچک و کم‌جمعیت امارات متحده عربی برق هسته‌ای به مراتب بیشتری نسبت به ایران تولید خواهد کرد. که نشان‌دهنده سیاست حرکت به سمت انرژی هسته‌ای در منطقه می‌باشد.

جدول۱. نیروگاه‌های هسته‌ای امارات متحده عربی

در یادداشت بعد به بررسی وضعیت فعلی و آینده انرژی هسته‌ای در کشورهای ترکیه، عربستان، مصر، ارمنستان و پاکستان پرداخته خواهد شد.