نوشته‌ها

قرارداد پالایش؛ راهکار کوتاه مدت مقابله با تحریم نفت

به منظور مقابله با تحریم‌ها، به طور کلی باید به دنبال راهکارهایی بود که با اجرای آن‌ها بتوان کشور را در مقابل تحریم‌های اعمالی، بیمه کرده و در واقع آن‌ها را بی‌اثر کرد. اجرای این راهکارها فرآیندی زمان‌بر است و به مقدمات و زیرساخت‌هایی جهت تحقق آن‌ها نیاز است. البته با توجه به اهمیت مقاوم نمودن کشور در برابر تحریم‌ها، آغاز اجرای آنها از همین ایام حائز اهمیت است.

اما در مقابل برای عبور از شرایط دشوار تحریم‌ها در کوتاه مدت و همچنین جلوگیری از بوجود آمدن بحران در اقتصاد کشور، لازم است راهکارهایی تدوین شود تا با اجرای آنها در کوتاه مدت بتوان از تحریم عبور کرد. به جهت نقش تعیین کننده صادرات نفت خام در تامین نیازهای کشور، ارائه راهکار جهت عبور از محدودیت‌های فروش نفت، بسیار پراهمیت است. بنابراین در ادامه به ارائه یکی از راهکارهای کوتاه‌مدت مقابله با تحریم فروش نفت پرداخته می‌شود.

به طور کلی نفت خام و  بازار جهانی آن در مقایسه با سایر کالاها دارای ویژگی‌هایی است که امکان شناسایی و اعمال نفوذ در آن توسط ایالات متحده وجود دارد. بنابراین این قابلیت شناسایی و اعمال نفوذ موجب می‌گردد که تجارت نفت با ایران تجارتی بسیار پر ریسک و نفت ایران نیز کالایی تحریم پذیر باشد.

اولین ویژگی این بازار، محدود و مشخص بودن تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان این بازار است. به‌نحوی‌که خرید و فروش نفت خام در این بازار محدود به مشتریان خاص خواهد بود و امریکا با زیر نظر گرفتن این خریداران و تهدید آن‌ها مانع از خرید نفت ایران توسط آن‌ها می‌گردد.

دومین ویژگی قابل‌توجه بازار نفت، حجم بالای محموله‌های نفت خام است. به طوری‌که رصد نفتکش های بزرگ ایران در دریا از یک طرف و تراکنش های بانکی فروش نفت خام در ارقام بزرگ در سیستم بانکی از طرف دیگر، به راحتی به امریکا امکان شناسایی خریداران و بلوکه کردن مبادلات بانکی و کشتی‌رانی را می‌دهد. به طوری که ایالات متحده با تحریم سیستم بانکی و همچنین تحریم بیمه‌ای و کشتی‌رانی و قابلیت شناسایی در این بخش‌ها عملا ابزار تجارت نفت را برای ایران مختل کرده است و مانع از تجارت نفت ایران می‌گردد.

سومین ویژگی بازار نفت خام که مربوط به ویژگی ذاتی خود نفت خام است، قابل‌ تفکیک بودن نفت خام ایران از نفت خام سایر کشورها است. به‌طوری‌که با انجام یکسری آزمایش بر روی هر محموله نفت، می‌توان به محل تولید نفت و کشور صاحب آن پی برد. این ویژگی نفت خام موجب شده تا امریکا بتواند با آزمایش کردن محموله‌ها در گلوگاه‌ها و بنادر تجاری، نفت ایران را رهگیری کند.

ایالات متحده با ره گیری و شناسایی معاملات نفت خام ایران با اعمال تحریم و جریمه و بالا بردن ریسک معامله با ایران از یک طرف و بلوکه کردن تراکنش‌های بانکی از طرف دیگر مانع از تجارت خریدارن نفت با ایران می‌گردد. بنابراین باید تلاش کرد تا فروش نفت خام در بازار نفت را با محصولی دیگر جایگزین کرد، که با ویژگی‌های ذاتی بازار خود، امکان شناسایی را کاهش دهد و ابزار بلوکه کردن را از دست دشمن خارج کرده و آن را بی اثر کند.

یکی از محصولاتی که به دلیل ویژگی‌های ذاتی خود تحریم پذیری را بسیار کاهش می‌دهد فرآورده‌های نفتی است، که بر خلاف نفت خام بازیگران محدودی ندارد و در محموله‌های کوچک به فروش می‌رسد و همچنین محل تولید آن قابل شناسایی نیست.

راه معمول جایگزین کردن فروش نفت خام با فروش فرآورده احداث واحدهای پالایش در داخل کشور است تا پس ازتبدیل نفت خام به فرآورده با صادرات فرآورده تحریم پذیری کشور را کاهش داد. اما احداث واحدهای پالایشی در داخل کشور حداقل به چند سال زمان نیاز دارد و راهگشای مشکل تحریم کشور در کوتاه مدت نخواهد بود اما به روش دیگری نیز می‌توان در کوتاه مدت نفت خام کشور را به فرآورده تبدیل کرد …

شرح مبسوط این راهکار و دیگر راهکارهای عبور از شرایط تحریم نفت به مسئولین کشوری و لشگری ارسال شده است

تحریم نفت و راهکار مقابله با آن

از ابتدای انقلاب اسلامی، ایران همواره با تحریم‌های یکجانبه امریکا مواجه بوده است و به مرور زمان بر شدت این تحریم‌ها افزوده شده است تا اینکه در سال‌های ۹۰-۹۲ تحریم‌های اعمالی به اوج خود رسید. باید توجه داشت که به دلیل دشمنی امریکا با اصل انقلاب اسلامی و دائمی بودن مبارزه انقلاب با استکبار، تحریم به عنوان یک ابزار فشار اقتصادی، همواره مورد استفاده امریکا برای تغییر رفتار جمهوری اسلامی قرار خواهد گرفت. از طرفی ایده رفع تحریم از طریق مذاکره و حل مسائل در لایه کلان سیاسی نیز با دستاوردهای اندک برجام و در نهایت خروج امریکا از این توافق، با شکست مواجه شد. بنابراین هم اکنون که با خروج امریکا از برجام، کشور در آستانه اعمال تحریم‌های مجدد قرار گرفته است؛ ضروری است جمهوری اسلامی، در رویکرد کلان خود نسبت به تحریم‌ها بازنگری اساسی نماید.
از منظر کلان سیاسی، با توجه به ارتقای مولفه‌های قدرت ایران به ویژه در حوزه نظامی و نفوذ منطقه‌ای، تضعیف مولفه‌های قدرت امریکا به ویژه عدم وجود اجماع جهانی علیه ایران در سطح بین الملل و درگیری سیاسی (برجام) و اقتصادی (جنگ تجاری) امریکا با دیگر کشورهای اثرگذار در معادلات جهانی، به نظر می‌رسد علی رغم فشار اقتصادی ناشی از اعمال تحریم بر کشور، در دوره جدید تحریم‌ها نسبت به دوره قبلی، ایران دارای فرصت‌های بیشتری برای کم اثر کردن تحریم‌ها است. مهم‌ترین نگرانی در شرایط کنونی کشور، التهابات اقتصادی و فشار معیشتی بر مردم بوده که عمدتا ناشی از سوءمدیریت داخلی است. بنابراین جمهوری اسلامی بایستی ضمن مدیریت فضای اقتصاد داخلی و ایجاد ثبات در آن، رویکرد حذف نقاط آسیب‌پذیری ناشی از تحریم‌ها و مقاوم‌سازی اقتصاد کشور را در پیش گیرد. اگر چه تحریم‌های اعمالی تقریبا تمامی حوزه‌های اقتصادی کشور از جمله خودرو، صنعت هوایی، تحریم حوزه پتروشیمی و… را متاثر می‌کند؛ اما همانند دوره گذشته عمده فشار تحریم‌های اعمالی، ناشی از تحریم بانکی، تحریم خرید نفت و تحریم‌های حوزه کشتی‌رانی است. در واقع اساس تحریم‌ها همین سه حوزه درهم تنیده هستند که از جهات مختلف با یکدیگر گره خورده‌اند. با این توضیح، یکی از نقاط آسیب‌پذیری جدی کشور که همواره برای امریکا یکی از گزینه‌های تحریم و اعمال فشار بوده است، فروش نفت ایران است.
تجربه دو بار تحریم شدن خرید نفت ایران، غلط بودن نظریه رایج در بین مسئولین کشور، مبنی بر اینکه صادرات نفت تحریم‌ناپذیر است و می‌توان از طریق آن، قدرت سیاسی و امنیت کسب کرد را به اثبات رساند؛ چرا که امریکا براحتی خرید نفت ایران را تحریم کرده و دیگر کشورها نیز با شدت و ضعف مختلف از این تصمیم امریکا پیروی کرده‌اند. بنابراین ضروری است کشور با درس گرفتن از تجربه دو بار تحریم شدن نفت در مقاطع مختلف، در راهبرد کلان تجارت انرژی (نفت و گاز) خود بازنگری اساسی ایجاد نماید. از این رو بایستی راهبرد تجارت انرژی کشور به گونه‌ای طراحی شود که اولا با در نظر گرفتن امکان وجود تحریم در آینده، بخش تجارت انرژی کشور را مبتنی بر شرایط تحریم مقاوم‌سازی کند؛ ثانیا از آنجا که راهبرد تجارت انرژی دارای دو منطق اقتصادی یعنی حداکثر کردن ارزش افزوده ناشی از نفت و گاز و منطق سیاسی یعنی استفاده حداکثری از انرژی به عنوان ابزار قدرت و تعامل سیاسی است؛ این راهبرد باید بتواند این دو منطق حاکم بر تجارت انرژی کشور را حداکثر نماید.
فقدان زیرساخت‌های مناسب جهت پالایش نفت خام در صنایع پالایش و پتروشیمی کشور، گزینه‌های محدودی برای به مصرف رساندن نفت خام پیش‌ روی کشور قرار داده است. درآمد قابل ‌توجه فروش نفت خام که به ‌آسانی در اختیار کشور قرار می‌گیرد؛ موجب شده تا این درآمدها سهم قابل‌ توجهی در بودجه کشور به خود اختصاص دهند. تکیه بیش ‌از حد اقتصاد کشور به درآمدهای این حوزه، ابزار مناسبی در اختیار دشمنان کشور قرار داده است تا با محدود کردن دسترسی ایران به درآمدهای فروش نفت خام خود، به کشور فشار وارد کنند. فشارهای وارد شده بر اقتصاد کشور از طریق محدود کردن خرید نفت خام توسط مشتریان و بازگشت درآمدهای حاصل از آن در گلوگاه‌های فنی و عملیاتی سازوکار فروش نفت است. برای درک درست شیوه‌ی اعمال این محدودیت‌ها و ارائه راهکارها نیاز است تا سازوکار فروش نفت خام به‌درستی فهمیده شود و گلوگاه‌های این فرایند شناخته شود. به طور کلی این گلوگاه ها به سه دسته گلوگاه های فنی، گلوگاه های سیاسی و گلوگاه های ذاتی بازار نفت دسته بندی میشوند.

صادرات گاز طبیعی راهکار مقابله با تحریم نفتی

با توجه به آن که کشور ما در سال های اخیر از طرف کشور آمریکا مورد تحریم های ظالمانه قرار گرفته است، از این رو اندیشکده سیاست گذاری امیرکبیر در این مقاله سعی دارد به تبیین این موضوع یعنی صادرات گاز به عنوان راه حلی مقابله با تحریم های نفتی بپردازد:

اهمیت گاز در آینده انرژی جهان:

ایران دومین دارنده ذخایر گاز جهان است اما سیزدهمین صادر کننده گاز جهان است و این موضوع نشان دهنده عدم تمرکز کشور ما برای استفاده از این ذخایر در طول سالیان مختلف است. از طرفی ساختار بازار نفت و گاز نیز تفاوت هایی دارند، نفت کالایی تجارت پذیر و روش عمده آن از طریق کشتی های نفت کش است، بازار آن بازاری یکپارچه و جهانی است و قرار دادهای آن کوتاه مدت (یک ساله) است اما گاز کالایی تجارت ناپذیر است و روش عمده صادرات آن از طریق خط لوله است، بازار آن نه به صورت جهانی بلکه به صورت منطقه ای است و قراردادهای آن بلند مدت (بیست ساله) است.

صادرات گاز از طریق خط لولههیچ گاه در لیست تحریم ها قرار نگرفته بود. حتی اردوغان رئیس جمهور ترکیه در مصاحبه ای بیان کرده بود که اگر من از ایران گاز نخرم چطور در زمستان خانه های مردم کشورم را گرم کنم؟

مشاهده کامل این مقاله:

با صادرات گاز می توان کشور را از بند تحریم نفت رهانید