رونمایی از طرح ” بازمعماری تجارت انرژی کشور”

نشست رونمایی از “طرح بازمعماری تجارت انرژی کشور” تهیه شده توسط گروه انرژی اندیشکده سیاست­گذاری امیرکبیر روز چهارشنبه مورخ ۲۵ آبان ۱۴۰۱ با حضور دکتر اقبال شاکری، دکتر مالک شریعتی، دکتر ابوذر گوهری مقدم، دکتر مجید شاکری، کارشناسان و اصحاب رسانه در دانشگاه صنعتی امیرکبیر برگزار گردید.

 

در ابتدا علیرضا صفری، مسئول اندیشکده سیاست­گذاری امیرکبیر، ضمن خیر مقدم به مدعوین و حضار در خصوص طرح بازمعماری انرژی اظهار داشتند که این طرح پشتوانه پژوهشی بسیاری داشته و قدمت آن به تاسیس گروه انرژی اندیشکده در سال ۱۳۹۴ باز می­گردد. اینک عصاره و خروجی عمده پژوهش­های گروه به طرح فعلی رسیده است که سرفصل­های پژوهش­های مذکور به عنوان نمونه شامل راهبرد آمریکا در حوزه گاز، مقایسه صادرات گاز به روش خط لوله و ال.ان.جی، تحریم نفت و… بوده است. این پژوهش­ها گروه را به این نتیجه رساند که باید در سیاست تجارت انرژی بازنگری صورت گرفته و روش­های مرسوم نمی­تواند نتیجه مطلوب را برای کشور حاصل نماید. یک نکته کلی در مورد این طرح این است که طرح توانسته از سطح سیاست­گذاری به طرح سیاسی خود را ارتقا بدهد و در سطح کلان سیاسی اظهار نظر کند. اهمیت این طرح از این جهت است که اگر پیگیری و اجرا شود، می­تواند زمین بازی را تغییر دهد و نظم جدید اقتصاد سیاسی را رقم بزند.

 

در ادامه دکتر حبیب الله ظفریان، مسئول سابقه اندیشکده سیاست‌گذاری امیرکبیر و مدیر طرح بیان داشتند وجود منابع عظیم نفت و گاز در ایران اثرات جدی بر اقتصاد سیاسی کشور داشته است. به طور خاص، صادرات نفت خام از پیش از انقلاب، همواره نقش جدی در سیاست خارجی کشور از یک سو و تامین بودجه دولت از سوی دیگر داشته است. با این وجود تشدید تحریم­ها در دهه ۹۰ ایده کلی حاکم بر فضای ذهنی مسئولین کشور ناظر به کسب امنیت و درآمد پایدار حاصل از صادرات نفت خام را با چالش مواجه کرد. از طرف دیگر، اقتصاد بین­الملل شاهد تغییرات جدی به ویژه با ظهور چین به عنوان یک ابرقدرت اقتصادی بوده است که نقش و جایگاه سنتی ایران به عنوان یک تامین کننده نفت در اقتصاد بین­الملل را تحت تاثیر قرار داده است. بنابراین، ایران می­بایست در یک طرح کلان سیاسی که مبتنی بر تحولات بین­الملل و مزیت­های خود از جمله انرژی است، کشور را در نظم جدید اقتصاد بین­الملل جانمایی کند. به منظور بازمعماری تجارت انرژی کشور، لازم است یک چارچوب تحلیلی برای مقایسه انواع حامل‌های انرژی به کار گرفته شود. در این گزارش ارزیابی و مقایسه صادرات نفت خام، صادرات گاز طبیعی و صادرات فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی از منظر تحریم ناپذیری، آورده سیاسی (ایجاد قدرت در روابط خارجی) و آورده اقتصادی (ارزش افزوده) پرداخته شده است. بر اساس این چارچوب تحلیلی بازمعماری تجارت انرژی باید مبتنی بر تجارت حداکثری گاز و افزایش داخلی‌سازی مصرف نفت به منظور کسب ارزش افزوده بیشتر باشد.

 

پس از آن دکتر گوهری مقدم، معاون سیاسی و بین­الملل مرکز بررسی­های استراتژیک ریاست جمهوری، ضمن دعوت از دانشجویان و پژوهشگران برای مطالعه و پیگیری چنین طرح­هایی بیان داشتند انرژی می­تواند نقش پررنگ و موثری در روابط بین­الملل بگذارد. کشورها به طور سنتی به جنگ با سایر کشورها روی می­آورند تا به منبعی خاص دست یابند اما در دوران جدید به علت هزینه­های بسیار سنگین جنگ، به سمت سایر ابزارهای قدرت در جهت تامین منافع ملی مانند تحریم حرکت می­کنند. از نظر تاریخی تحریم نفتی اعراب در برابر مصرف­کننده­های اروپایی و آمریکایی به عنوان ابزاری برای تغییر رفتار طرف مقابل صورت گرفت. جدیدترین نمونه بهره­گیری از انرژی به عنوان یک ابزار سیاسی، کاهش دو میلیون بشکه­ای عرضه نفت توسط اوپک است. بنابراین انرژی به عنوان یک سلاح برنده استفاده می­شود. این اخلال­های عامدانه ثبات و امنیت انرژی را بیش از قبل مهم کرده و بحث امنیت صادرکنندگان و مصرف­کنندگان را تحت تاثیر قرار داده است. به عنوان نمونه در اسناد امنیت ملی ایالات متحده و سایر کشورها تامین انرژی پایدار همیشه مورد تاکید قرار گرفته است و آمریکایی­ها از تامین انرژی از منطقه غرب آسیا و خاورمیانه و استمرار آن به عنوان یک هدف راهبردی نام برده­اند. انرژی در یک جمله به سلاح و ابزار راهبردی تبدیل شده است. بنابراین نگاه صرف تجاری به صادرات و واردات انرژی تغییر کرده و به روابط راهبردی تبدیل شده است.

 

دکتر مجید شاکری، کارشناس مسائل اقتصاد بین الملل، از نظر اقتصاد بین الملل بر نحوه تسویه ارز حاصل از صادرات انرژی تاکید ویژه داشته و ذکر کردند این امر نباید به گونه‌ای باشد که ما به یک کشور خاص جهت تسویه مبادلات تجاری بین الملل وابسته گردیم. در ادامه بیان داشتند بعد از اینکه غرب تحریم­های گسترده­ای را علیه روسیه اعمال کرد، بانک مرکزی روسیه برای تقویت روبل نرخ بهره را بالا برد، اما این فقط به معنای کم و زیاد کردن نرخ بهره صرف نیست. اگر مردم به برنامه­های آتی اعتماد نداشته باشند، اگر ساختار برنامه­های خارجی شما سالم نمانده باشد نرخ بهره کار نمی­کند. یعنی جابجایی انتظارات تورمی از لنگر نرخ ارز به لنگر نرخ بهره نیازمند شرایطی است که مهم­ترین آن امکان سیاست­گذاری ارزی است. سیاست­گذاری ارزی و پولی به هم وابسته هستند. ما نمی­توانیم سیاست­گذاری ارزی کنیم مگر اینکه ساختار رسمی پرداخت خارجی را احیا کنیم. در پایان ایشان تاکید کردند ما به خاطر تحریم نقش خودمان در جهان را از دست ندادیم بلکه به خاطر از دست دادن نقشمان در جهان، تحریم شدیم. نمونه آن کشور روسیه که با تمام قدرت می­خواهند آن را تحریم کنند اما ناچارند در حوزه انرژی معافیت­هایی را در نظر بگیرند.

 

سپس دکتر مالک شریعتی سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی بیان داشتند که رویکرد دولت سیزدهم نسبت به گذشته تغییر کرده است و رویکرد تک بعدی ارتباط با غرب به تنهایی منتفی شده و رویکردهای چندجانبه­ای اتخاذ شده است. در خصوص دیپلماسی انرژی و کشورهای منطقه تمرکز بر گاز و فرآورده­ها صورت گرفته است. احیای رابطه ما با ترکمنستان اتفاق مهمی است چرا که بخشی از ارتباط با روسیه از طریق ترکمنستان اتفاق می­افتد. علاوه بر افزایش درآمد فرآورده­ها بخشی از تمرکز ما بر روی پالایشگاه­ها و پتروپالایشگاه­های فرامنطقه­ای است که نمونه آن ونزوئلا می­باشد. موضوع ناترازی انرژی مسئله­ی مهمی می­باشد. اگر چه ممکن است امسال و سال آینده به نحوی از این ناترازی عبور کنیم اما چه تضمینی است که مثلا در سال ۱۴۰۵ برداشت از میادین پارس جنوبی با افت فشار روبه­رو نشود و با بحران مواجه شویم. در سمت مصرف نیز توجه زیادی نشده است. سرمایه­گذاری در سمت مصرف هم زودبازده­تر و هم راحت­تر است. ایشان همچنین ذکر کردند که امروزه بین کارشناسان همگرایی خوبی ایجاد شده است که واردات انرژی لزوما امر مزمومی نیست چراکه می‌توان متقابلا صادرات انجام داد و از عواید و فواید این کار بهره‌مند شد. ایشان همچنین بیان داشتند که پیشبرد این طرح را از طریق مجلس شورای اسلامی پیگیری می‌نمایند.

 

در پایان نیز دکتر اقبال شاکری، نماینده مجلس شورای اسلامی، عضو هیئت علمی دانشگاه امیرکبیر و رئیس هیئت امنای اندیشکده سیاست‌گذاری امیرکبیر ضمن تقدیر از مدعوین و حضار، طرح بازمعماری تجارت انرژی با محوریت گاز را قابل تقدیر بیان کرده و بر تدوین چنین سندهایی در راستای پیشبرد کشور تاکید داشت. سپس این طرح توسط مدعوین و تدوین کنندگان رونمایی شد.

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *